Share knowledge and exchange experiences
to achieve and maintain excellent sustainable results.

Een stap terugzetten in je loopbaan: loopbaanwending van de toekomst?

Woensdag 12-12-12: een kantelmoment

Na mijn studies als licentiate Romaanse filologie kwam ik eerder toevallig in een grote Belgische financiële instelling (BBL later ING) terecht, waar ik een diverse loopbaan opbouwde. De bankwereld was voor mij een totaal onbekende wereld die mijn nieuwsgierigheid en leergierigheid stimuleerde. Mijn carrière liep goed. Als senior HR-manager begeleidde ik heel wat herstructureringen. Bij elke stap leerde ik bij, maar was het dat wel wat ik wilde? Een niet zo comfortabele vraag, die ik maar liever wegmoffelde.

Op 12 december 2012 (ja om 12 uur) verneem ik dat ik - in het kader van de herstructurering van het HR-departement - verplicht word een stap terug te zetten op de hiërarchische ladder of het bedrijf mag verlaten. Een domper na een 27 jaar succesvolle oplopende loopbaan. Het fenomeen demotie is me wel niet onbekend; ik heb zelf al die boodschap gegeven aan een aantal medewerkers. Ik was heel erg bewust dat het ook mij kon overkomen en toch komt het hard aan.

Ik besluit de zaken positief of minstens neutraal te bekijken. Het is wat het is! Ik neem van de gelegenheid gebruik om een grondige introspectie te doen; de tijd te nemen om (eindelijk) een antwoord te vinden op de vragen “wie ben ik?”, “wat zijn mijn sterktes, mijn talenten?”, “wat geeft me energie?”, “wat wil ik nog wel en niet meer doen?”. Hoe paradoxaal ook start dan de meest boeiende periode van mijn loopbaan en leven!

Waarom is een stap terugzetten voor mij een geschenk geworden?

Door mijn introspectie ontdekte ik mijn passie voor duurzame inzetbaarheid, levenslang leren, loopbaancoaching, veerkracht en authentiek leiderschap. Ik ontdekte dat ik medewerkers verder wil helpen op hun groeipad, hen inspireren om zichzelf te ont-dekken, te appreciëren en te respecteren in hun “heelheid” en authenticiteit. Vandaag ben ik Head of Mobility & Employability booster bij ING, heb een boek geschreven over mijn ervaring met demotie, heb een website ontwikkeld en volg een coachingopleiding. De mythe dat “een stap terugzetten” gelijk is aan “minder werken en het rustiger aan doen” is voor mij zeker niet van toepassing.

Ik ben vandaag bezig met heel wat dingen (veel meer dan vroeger) die mijn passies zijn en die congruent zijn met wie ik ben. En dus werk is sinds mijn stap terug eigenlijk nog meer! Maar ik haal er zoveel energie uit! En dat laat me toe om demotie te bekijken als een geschenk (zij het eerst wat verborgen ).

Waarom is een stap terugzetten vandaag nog altijd een taboe?

Er bestaan heel wat mythes en overtuigingen rond een stap terugzetten in je loopbaan. Hoe je het ook draait of keert, het is niet de meest enthousiasmerende loopbaanwending die je je kan inbeelden. Wie vertelt er graag op een feestje of bij vrienden dat de volgende “carrièrestap” een stap naar beneden is, een degradatie; niet een grotere auto en een bonus, maar net het omgekeerde.

En dan is er nog, “als ik een stap moet terugzetten dan wil dat zeggen dat ik niet goed genoeg ben, dat ze me een “loser” zullen vinden, dat ik uitgesloten zal worden uit bepaalde netwerken, dat ik nooit meer een leuke job zal vinden, dat ik het financieel moeilijk zal hebben, …”. Heel wat stemmetjes die maken dat er niet veel gepraat wordt over demotie.

Ik zie ook nog al te dikwijls mensen die krampachtig vasthouden aan hun job, hun niveau, hun positie in het bedrijf, aan iets dat ze denken dat belangrijk is en waar ze niet uit durven of uit kunnen. Een stap terugzetten is niet meteen de eerste optie waar je aan denkt als je aan een loopbaan denkt. Achteruit is meestal geen optie omdat veel medewerkers en bedrijven nog altijd denken in termen van “the only way is up” of erger nog “up or out”. En toch is demotie – in constant veranderende organisaties – een waardevolle optie, een optie die ook een positief verhaal kan zijn.

Van het vertikale “ladder”principe naar een netwerkorganisatie

Veel te lang zijn carrièrewendingen in organisaties gebaseerd geweest op het vertikale “ladder”principe. Het was vanzelfsprekend dat de volgende stap een stap naar omhoog was in hetzelfde vakdomein, zo steeg je als expert van de ene trede van de ladder naar de andere. Soms kwam je in een managerpositie terecht zonder hierop voorbereid te zijn of onder dat je dit echt wilde, zonder dat dit overeenstemde met je talenten, maar dat deed er niet toe. Je maakte carrière, je kwam omhoog op de ladder, kortom, dat je had een succesvolle carrière, je was dus succesvol!

“The ladder proffers a worldview in which power,
rewards and access to information are tied to
the rung each employee occupies.
Its hierarchical structure governs how information flows
and whose ideas matter.
It defines career success as linear climb tot he top.
Ultimately, the ladder’s one-size-fits-all approach assumes
employees are more alike than different,
and want and need similar things to deliver results” .

Ik geloof persoonlijk meer in de netwerkorganisatie, zoals de “the lattice organisation” van Deloitte, waarbij carrières niet meer louter verticaal of horizontaal lopen, maar alle richtingen uit kunnen, ook naar beneden, om zodoende beter te antwoorden op de huidige vraag naar “agility” en “high performance”. Een organisatiemodel dat beter aansluit bij eenieders motivaties, gelinkt aan leeftijd, levensfase of ambitie, waarbij loopbanen niet meer rechtlijnig lopen maar eerder in zig zag. “Lattice career paths move up, down, diagonally, and across. They provide options to align career aspirations and personal needs with corporate objectives and operational requirements. They enable employees’ development of market-relevant skills – a big win for employers and individual alike.”

Bij demotie is het wel belangrijk dat er een duidelijke meerwaarde is voor de medewerker (in termen van persoonlijke groei) en voor het bedrijf. Als je een stap moet terugzetten naar een functie waar je helemaal niets van opsteekt, die je niet doet groeien, of die je helemaal geen zuurstof of energie geeft om terug te veren, dan heeft een stap terugzetten weinig meerwaarde voor de medewerker. Dan voel je je pas echt uitgerangeerd. Wat een verschil met een stap terug die je de gelegenheid geeft onontgonnen domeinen te exploreren, bij te leren en je dus te ontwikkelen.

Wint demotie aan belang toe in de toekomst?

Wist je dat wetenschappelijk onderzoek uitwijst dat een op de drie werknemers in de komende jaren het risico loopt om een stap terug te moeten zetten in zijn loopbaan. En dat is te wijten aan een aantal sociologische, macro-economische en arbeidsorganisatie-gerelateerde factoren:

  • de verlenging van de pensioenleeftijd zorgt ervoor dat niet iedereen gedurende 40 tot 45 jaar een constant vertikale loopaan kan uitbouwen;
  • de “VUCA”-wereld dwingt bedrijven ertoe om constant in beweging te blijven, zichzelf te blijven uitvinden en te blijven innoveren om competitief te blijven tegenover nieuwe en soms onverwachte concurrenten;
    (VUCA = Volatile – Snel veranderend: Uncertain – Onzeker;Complex – Complex;Ambiguous – Vaag/dubbelzinnig) 
  • herstructureringen zijn dus meer dan ooit schering en inslag;
  • bedrijven introduceren meer en meer concepten als “delayering” (het verminderen van het aantal kader- en directieniveaus) en vernieuwde arbeidsmodellen;
  • "lifetime employment" wordt vervangen door “lifetime employability”, duurzame loopbanen en niet meer levenslange werkzekerheid.

In een dergelijke context is het overduidelijk dat ook de medewerker in beweging (moet) blijven. Een stap terug zetten kan dan ongetwijfeld een bewuste, logische en aanvaardbare loopbaanstap zijn.

Is een stap terug zetten altijd een optie voor de medewerker?

Kunnen aanvaarden een stap terug te zetten, heeft te maken met heel wat elementen. Je moet het als medewerker eerst rationeel en emotioneel kunnen begrijpen, kunnen omgaan met de (financiële) gevolgen, de blik van anderen kunnen trotseren en ook de nodige veerkracht hebben om te kunnen her-opveren.

Ik ben er ook van overtuigd dat een stap terugzetten alleen zin heeft als je nieuwe functie beter aansluit bij je persoonlijke aspiraties. Want wat is er mooier dan van ’s morgens tot ’s avonds bezig te zijn met je passie? Zelfs op een lager niveau. En dat kan zowel bij je huidige werkgever of in een ander bedrijf. Ik koos ervoor om bij mijn werkgever te blijven en dat had te maken met het feit dat ik mijn passie daar nog kwijt kon en kan.

Als ik zeg dat 12-12-12 een nieuwe start voor mij betekende, dan is dat omdat ik zonder deze loopbaanwending een aantal dingen over mezelf nooit zou ontdekt hebben, een aantal dingen nooit zou gedaan hebben, een aantal deuren nooit zouden opengegaan zijn.

I regret nothing in life,
except what I have not done
(Coco Chanel)

Omdat deze ervaring voor mij zo een positief verhaal is gebleken, besliste ik een boek te schrijven over hoe een brutale koerswijziging tot zelfontplooiing kan leiden.

Het boek “Een stap terug? Ik denk er niet aan!” is verschenen op 24 mei 2016 is verkrijgbaar in de (internet) boekhandel of via www.witsand.be / ISBN 978 94 9201 140 4 / 22,50 euro). Je kunt ook terecht op de website www.brigitteballings.be.